ଆଜି ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପରିଚିତ ଆସାମ ଚା’ର ପ୍ରତିଟି ସୁବାସିତ ଚା ପଛରେ ରହିଛି ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଶୋଷଣର ଇତିହାସ । ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରୁ ୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗ (୧୮୮୦-୧୯୪୦) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାର ଗାଁ ଗାଁରୁ ହଜାର ହଜାର ନିରୀହ ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ‘ଆସାମର ଚା’ ବଗିଚାରେ କାମ’ ଓ ‘କାଠ କାଟିବା’ ନାଁରେ ନିଆଯାଇଥିଲା। ମାତ୍ର ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନ ନୁହେଁ, ମିଳିଥିଲା କ୍ରୀତଦାସର ଜୀବନ। ଓଡ଼ିଆ ଇତିହାସର ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ ଆଜି ବି ଅନେକାଂଶରେ ଅନାଲୋଚିତ।
ପୃଷ୍ଠଭୂମି: ନଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା
୧୮୬୬ ମସିହାର ଭୟଙ୍କର ‘ନଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ’ ଓଡ଼ିଶାର ଆର୍ଥସାମାଜିକ ସ୍ଥିତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲା। କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ଛାରଖାର ହୋଇଯିବା ପରେ କଳାହାଣ୍ଡି, ମୟୂରଭଞ୍ଜ, କେନ୍ଦୁଝର, ଗଞ୍ଜାମ, ବାଲେଶ୍ୱର, ସମ୍ବଲପୁର ଓ କଟକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକେ ଭୋକ ବିକଳରେ ଦିନ କାଟୁଥିଲେ।
ସେହି ସମୟରେ ବ୍ରିଟିଶ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଓ ବ୍ରିଟିଶ ଚା’ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ (Assam Tea Company) ଆସାମର ଜଙ୍ଗଲ ସଫା କରି ବିଶାଳ ଚା’ ବଗିଚା ତିଆରି କରୁଥିଲେ। ଏଥିପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଶସ୍ତା ଓ କଠିନ ପରିଶ୍ରମୀ ଶ୍ରମିକଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାର ଗରିବୀ, ଅଭାବ ଓ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ସୁଯୋଗ ନେଇ ବ୍ରିଟିଶ ଦଲାଲମାନେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ଟାର୍ଗେଟ କରିଥିଲେ।
‘ଆରକାଟି’ ପ୍ରଥା: ପ୍ରତାରଣା ଓ ମିଥ୍ୟା ସ୍ୱପ୍ନର ଜାଲ
ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଓଡ଼ିଶାରୁ ଶ୍ରମିକ ଚାଲାଣ ପାଇଁ ‘ଆରକାଟି‘ (Arkatti) ନାମକ ଏକ ଦଲାଲି ପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଆରକାଟି ବା ଦଲାଲମାନେ ଗାଁ ଗାଁ ବୁଲି ଗରିବ ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ କାହାଣୀ ଶୁଣାଉଥିଲେ—”ଆସାମରେ ଗଛରୁ ଟଙ୍କା ଝଡ଼ୁଛି, ସେଠାରେ କେବଳ ଗଛ କାଟିଲେ ଓ ଚା’ ପତ୍ର ତୋଳିଲେ ପ୍ରଚୁର ରୋଜଗାର ହେବ।”
ଅଜ୍ଞତା ଓ ପେଟର ଭୋକ ଯୋଗୁଁ ହଜାର ହଜାର ଓଡ଼ିଆ ପରିବାର ଏହି ଆରକାଟିମାନଙ୍କ କଥାରେ ଫସି ଚୁକ୍ତିପତ୍ର (Work Contract)ରେ ଟିପଚିହ୍ନ ଦେଇଦେଉଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ପ୍ରଚଳିତ ‘ୱାର୍କମ୍ୟାନ୍ସ ବ୍ରିଚ୍ ଅଫ୍ କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟ ଆକ୍ଟ’ (Workman’s Breach of Contract Act, 1859) ଅନୁସାରେ ଥରେ ଟିପଚିହ୍ନ ଦେବା ପରେ ଶ୍ରମିକଜଣକ ଆଇନଗତ ଭାବେ ବ୍ରିଟିଶ କମ୍ପାନୀର ବନ୍ଧା ଶ୍ରମିକ ବା କ୍ରୀତଦାସ ହୋଇଯାଉଥିଲେ।
ଚା’ ବଗିଚାର ନୃଶଂସ ବାସ୍ତବତା: ‘କୁଲି’ ଜୀବନର ଯନ୍ତ୍ରଣା
ଆସାମ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଓଡ଼ିଆ ଶ୍ରମିକଙ୍କର ଭ୍ରମ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ‘କୁଲି’ ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇ ବନ୍ଦୀ ଭଳି ରଖାଯାଉଥିଲା:
- ଅମାନୁଷିକ ପରିଶ୍ରମ: ସକାଳୁ ସଞ୍ଜ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଖରାରେ ଓ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଚା’ ପତ୍ର ତୋଳିବା, ପାହାଡ଼ କାଟିବା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସଫା କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା।
- ଚାବୁକ୍ ଓ ଶାରୀରିକ ନିର୍ଯାତନା: କାମରେ ଟିକିଏ ଅବହେଳା ହେଲେ ବ୍ରିଟିଶ ମ୍ୟାନେଜର ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସରଦାରମାନେ ଚାବୁକରେ ପିଟୁଥିଲେ।
- ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ମହାମାରୀ: ବଗିଚାର ଦୟନୀୟ ପରିବେଶ ଯୋଗୁଁ ମ୍ୟାଲେରିଆ, କଲେରା ଓ ଯକ୍ଷ୍ମା ଭଳି ରୋଗରେ ହଜାର ହଜାର ଓଡ଼ିଆ ଶ୍ରମିକ ପ୍ରାଣ ହରାଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଥିଲା।
- ଫେରିବାର ବାଟ ବନ୍ଦ: ଚା’ ବଗିଚା ଚାରିପାଖରେ ବନ୍ଧୁକଧାରୀ ପାହାରାଦାର ରହୁଥିଲେ। କୌଣସି ଶ୍ରମିକ ଖସି ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଧରିଆଣି ନୃଶଂସ ଭାବେ ହତ୍ୟା କରାଯାଉଥିଲା କିମ୍ବା ଜେଲରେ ପୂରାଇ ଦିଆଯାଉଥିଲା।
‘ଛୋଟନାଗପୁର କୁଲି’ ଏବଂ ଆସାମରେ ଓଡ଼ିଆ ପରିଚୟ
ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ମୟୂରଭଞ୍ଜ, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼, କେନ୍ଦୁଝର ଓ ସମ୍ବଲପୁର ଅଞ୍ଚଳରୁ ବହୁ ଆଦିବାସୀ ଓ ଶୂଦ୍ର ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକଙ୍କୁ ଆସାମ ନିଆଯାଇଥିଲା। ଆସାମରେ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ସାନ୍ତାଳୀ’, ‘ଓରାଓଁ’ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ଭାବେ ‘ଚା’ ଜନଜାତି’ (Tea Tribes) ଭାବେ ଅଭିହିତ କରାଗଲା, ଯାହାଫଳରେ ସେମାନଙ୍କର ମୂଳ ଓଡ଼ିଆ ପରିଚୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଇତିହାସରୁ ପୋଛି ହୋଇଗଲା। ଆଜି ବି ଆସାମର ଚା’ ବଗିଚାଗୁଡ଼ିକରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷାଧିକ ‘ଚା’ ଜନଜାତି’ଙ୍କ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିରେ ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦ ଓ ପରମ୍ପରାର ଛାପ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାରିହୋଇପଡ଼େ।
ବିସ୍ମୃତ ଇତିହାସକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିବାର ସମୟ
୧୮୮୦ରୁ ୧୯୪୦ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାରୁ ଆସାମଯାଏଁ ବିଛାଯାଇଥିବା ଏହି ଶୋଷଣର ଜାଲରେ ବଳିପଡ଼ିଥିଲେ ଲକ୍ଷାଧିକ ଓଡ଼ିଆ। ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ଓ ଝାଳରେ ଆସାମର ଚା’ ବଗିଚା ସବୁଜ ହୋଇଥିଲା, ମାତ୍ର ସେମାନଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ କେବଳ ଆସିଥିଲା ଅନ୍ଧକାର। ଆଜିର ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଆସାମ ଚା’ ବଗିଚାରେ ଓଡ଼ିଆ କୁଲିଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଓ ରକ୍ତରଞ୍ଜିତ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଜାଣିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ।
