ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭାରତୀୟଙ୍କ ପାଇଁ UPI ମାଧ୍ୟମରେ ପେମେଣ୍ଟ କରିବା ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଏକ ଅଂଶ ପାଲଟିଗଲାଣି। କେବଳ ଗୋଟିଏ କ୍ୱିକ୍ ସ୍କାନ୍, PIN ଏଣ୍ଟ୍ରି ଏବଂ ପେମେଣ୍ଟ ସଫଳ! କିନ୍ତୁ UPI ଚାର୍ଜକୁ ନେଇ ନିକଟରେ ଚାଲିଥିବା ଚର୍ଚ୍ଛା ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଛିଡ଼ା କରିଛି: କ’ଣ ୟୁଜର୍ସଙ୍କୁ ଭବିଷ୍ୟତରେ ବଡ଼ UPI ପେମେଣ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ ଟଙ୍କା ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ? ସରକାର ଏହି ମାମଲାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ UPI ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ଉପରେ ବ୍ୟାଙ୍କ କିମ୍ବା ପେମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମ୍ ପ୍ରୋଭାଇଡର୍ କୌଣସି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କିମ୍ବା ପରୋକ୍ଷ ଶୁଳ୍କ ଲଗାଇପାରିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ୨,୫୦୦ ଟଙ୍କା, ୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା କିମ୍ବା ୨୦,୦୦୦ ଟଙ୍କାର ପେମେଣ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରରେ କ’ଣ ହେବ? ଏହାକୁ ବୁଝିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।
ସରକାର ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ କହିଛନ୍ତି?
ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୪ ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ନୋଟିଫିକେସନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣାଇଛନ୍ତି ଯେ ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ UPI ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ଏବଂ RuPay-ଚାଳିତ ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ ପେମେଣ୍ଟ ଏପରି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ମୋଡ୍, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ୟାଙ୍କ କିମ୍ବା ସିଷ୍ଟମ୍ ପ୍ରୋଭାଇଡର୍ ଶୁଳ୍କ ଲଗାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ନୋଟିଫିକେସନ୍ରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଏହି ମାଧ୍ୟମଗୁଡ଼ିକରେ ପେମେଣ୍ଟ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ କୌଣସି ବ୍ୟାଙ୍କ ବା ସିଷ୍ଟମ୍ ପ୍ରୋଭାଇଡର୍ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କିମ୍ବା ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ କୌଣସି ଚାର୍ଜ ଆଦାୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଯଦି ଜଣେ ଗ୍ରାହକ ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କାର UPI ପେମେଣ୍ଟ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଅତିରିକ୍ତ ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ଫି’ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ଏହି ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା RuPay ଡେବିଟ୍ କାର୍ଡ ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯାଉଥିବା ପେମେଣ୍ଟ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ତେବେ, ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ UPI ପେମେଣ୍ଟ ଉପରେ ଚାର୍ଜ ଲାଗିବ କି?
ନିଜେ ନିଜେ ଲାଗିବ ନାହିଁ। ଏହି କଥାଟିକୁ ହିଁ ଅନେକ ଲୋକ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ବୁଝୁଛନ୍ତି। ସରକାରଙ୍କ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ନୋଟିଫିକେସନ୍ରେ ଏହା କୁହାଯାଇନାହିଁ ଯେ ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ UPI ପେମେଣ୍ଟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଏବେ ଫି’ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ବରଂ, ପେମେଣ୍ଟ ଆଣ୍ଡ ସେଟଲମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମ୍ସ ଆକ୍ଟରେ ହୋଇଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶୁଳ୍କ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ଏକ ଆଇନଗତ ଢାଞ୍ଚା (Legal Framework) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛନ୍ତି।
ସରକାର ପୂର୍ବରୁ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଭବିଷ୍ୟତରେ କୌଣସି ବି ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ ଡିସକାଉଣ୍ଟ ରେଟ୍ (MDR) ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମାଠାରୁ ଅଧିକ ଥିବା କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟବସାୟିକ କାରବାର (Merchant Transactions) ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ସୀମିତ ରହିବ। ସରକାର ଏହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ UPI ପେମେଣ୍ଟ କରୁଥିବା ସାଧାରଣ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ଚାର୍ଜ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଗ୍ରାହକଙ୍କ ପାଇଁ ମାଗଣା UPI ପେମେଣ୍ଟର କୌଣସି ନୂଆ ସର୍ବାଧିକ ସୀମା ନୁହେଁ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଏପରି କୌଣସି ଗ୍ରାହକ ଶୁଳ୍କ ଘୋଷଣା କରାଯାଇନାହିଁ ଯାହା କେବଳ ପେମେଣ୍ଟ ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିବା କାରଣରୁ ନିଜେ ନିଜେ ଲାଗୁ ହୋଇଯିବ।
UPI ପେମେଣ୍ଟ ଉପରେ ସରକାର କାହିଁକି ଚାର୍ଜ କଥା ବିଚାର କରୁଛନ୍ତି?
୨,୦୦୦ ଟଙ୍କାର ଆକଡ଼ା ଏହିକାରଣରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପଡ଼ିଛି କାରଣ ସରକାରଙ୍କ ନୋଟିଫିକେସନ୍ରେ ଏହି ପରିମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ UPI ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍କୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ‘ସୁରକ୍ଷିତ କ୍ୟାଟେଗୋରୀ’ରେ ରଖାଯାଇଛି। ବଡ଼ ନୀତିଗତ ଆଲୋଚନା ଏହି ବିଷୟ ଉପରେ ଚାଲିଛି ଯେ UPI ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ର ଏହି ବିଶାଳ ଓ ବୃଦ୍ଧିପାଉଥିବା ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ଭଲ୍ୟୁମ୍କୁ ସମ୍ଭାଳିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଭିତ୍ତିଭୂମି (Infrastructure) ର ଖର୍ଚ୍ଚ କିପରି ବହନ କରାଯିବ।
UPI ର ପ୍ରସାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହୋଇଛି। ସରକାରୀ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, UPI ସହ ଯୋଡ଼ିହୋଇଥିବା ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ୨୦୧୬-୧୭ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ୪୪ ରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୬ ସୁଦ୍ଧା ୭୪୧ ରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଜୁଲାଇ ୨୦୨୬ ରେ ମାସିକ UPI ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ରେକର୍ଡ ୨,୩୬୬ କୋଟିରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ସରକାରଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ଯେ ଇନ୍ଫ୍ରାଷ୍ଟ୍ରକ୍ଚର୍, ସାଇବର୍ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଠକେଇ ରୋକିବା ପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବାରୁ ଏହି ସିଷ୍ଟମ୍ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ରେଭିନ୍ୟୁ ମୋଡେଲ୍ (Revenue Model) ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଏହିଠାରେ ହିଁ MDR ର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସୁଛି।
୯୬ ବନାମ ୪ ପ୍ରତିଶତ… ପ୍ରକୃତରେ କିଏ କରୁଛନ୍ତି ୨୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ P2M ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍?
ଏବେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି ସରକାର ଏହି ସୀମା ୨୦୦୦ ଟଙ୍କା କାହିଁକି ରଖିଛନ୍ତି। ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ହେଉଛି ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ୯୬ ପ୍ରତିଶତ UPI ପେମେଣ୍ଟ ୨୦୦୦ ଟଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ପର୍ସନ୍-ଟୁ-ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ (P2M) କ୍ୟାଟେଗୋରୀ ଅଧୀନରେ ଆସିଥାଏ। P2M କ୍ୟାଟେଗୋରୀରେ ବାକି ୪ ପ୍ରତିଶତ ପେମେଣ୍ଟ ୨୦୦୦ ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କମ୍ ସଂଖ୍ୟା। ତେଣୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଖୁବ୍ କମ୍ ପଡ଼ିବ।
ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ସରକାର ୨ ହଜାର ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ପର୍ସନ୍-ଟୁ-ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ UPI ପେମେଣ୍ଟ ଉପରେ ୦.୩୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ୦.୫୦ ପ୍ରତିଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଳ୍କ ଲଗାଇବାକୁ ବିଚାର କରୁଛନ୍ତି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯଦି କେହି ୫୦୦୦ ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ପେମେଣ୍ଟ କରନ୍ତି, ତେବେ ବ୍ୟବସାୟୀ (Merchant) ଙ୍କୁ MDR ଭାବେ ୦.୩୦ ରୁ ୦.୫୦ ପ୍ରତିଶତ ହିସାବରେ ୧୫ ରୁ ୨୫ ଟଙ୍କା ଦେବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ।
MDR କ’ଣ ଏବଂ ଏହାର ପେମେଣ୍ଟ କିଏ କରିବ?
MDR, ଅର୍ଥାତ୍ ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ ଡିସକାଉଣ୍ଟ ରେଟ୍ (Merchant Discount Rate), ହେଉଛି ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ପ୍ରୋସେସ୍ କରିବା ପାଇଁ ନିଆଯାଉଥିବା ଶୁଳ୍କ। UPI କୁ ନେଇ ଚାଲିଥିବା ଚର୍ଚ୍ଛା ଏହି ବିଷୟ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ଯେ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟର UPI ପେମେଣ୍ଟ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା କେତେକ ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶୁଳ୍କ ଲାଗୁ କରାଯାଇପାରେ କି ନାହିଁ।
ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀମାନେ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଲାଗିବାକୁ ଥିବା MDR ସାମାନ୍ୟ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମାଠାରୁ ଅଧିକ ଚୟନିତ ମର୍ଚ୍ଚାଣ୍ଟ ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିପାରେ। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ହାର ୦.୨୫% ରୁ ୦.୪% ମଧ୍ୟରେ ରହିପାରେ, ଯଦିଓ ସରକାରଙ୍କ ନିକଟତର ନୋଟିଫିକେସନ୍ରେ ଏପରି କୌଣସି ହାର ଦିଆଯାଇନାହିଁ। ଯଦି MDR ଲାଗୁ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ବ୍ୟବସାୟୀ କିମ୍ବା ପେମେଣ୍ଟ ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ ଉପରେ ଲାଗୁ ହେଉଥିବା ଶୁଳ୍କ ହେବ। ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ UPI ମାଧ୍ୟମରେ ୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା ପେମେଣ୍ଟ କରୁଥିବା ଗ୍ରାହକଙ୍କ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟରୁ ସ୍ୱତଃପ୍ରବୃତ୍ତ ଭାବେ କୌଣସି ଅତିରିକ୍ତ ଟଙ୍କା କଟିଯିବ। ସରକାର ବାରମ୍ବାର କହିଛନ୍ତି ଯେ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ପାଇଁ UPI ମାଗଣା ରହିବ।
UPI ୟୁଜର୍ସଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ବୁଝିବା ଜରୁରୀ?
ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ UPI ମାଧ୍ୟମରେ ୫୦୦ ଟଙ୍କା, ୧,୫୦୦ ଟଙ୍କା କିମ୍ବା ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କାର ପେମେଣ୍ଟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଗଣା ରହିବ। ଯଦି ଆପଣ UPI ମାଧ୍ୟମରେ ୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା କିମ୍ବା ୧୦,୦୦୦ ଟଙ୍କାର ପେମେଣ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଷିତ ଏପରି କୌଣସି ଗ୍ରାହକ ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ଶୁଳ୍କ ନାହିଁ ଯାହା କେବଳ ପେମେଣ୍ଟ ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିବା ଯୋଗୁଁ ଲାଗୁ ହୋଇଯିବ।
ଭବିଷ୍ୟତରେ ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇପାରେ, ତାହା ହେଉଛି ବ୍ୟାଙ୍କ, ପେମେଣ୍ଟ କମ୍ପାନୀ ଏବଂ କେତେକ ବ୍ୟବସାୟୀ ବଡ଼ ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ପ୍ରୋସେସ୍ କରିବାର ଖର୍ଚ୍ଚ କିପରି ଭରଣା କରୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କାର ସୀମାକୁ UPI ରୁ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବାର ନୂଆ ଲିମିଟ୍ ଭାବେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ସରକାରଙ୍କ ନୂଆ ଫ୍ରେମ୍ୱାର୍କର ଏକ ଅଂଶ ଭାବେ ବୁଝିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର, ଯାହା ସ୍ଥିର କରିବ ଯେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ଉପରେ କେଉଁଠି ଚାର୍ଜ ଲାଗିପାରିବ ଏବଂ କେଉଁଠି ନୁହେଁ।
ଅଫଲାଇନ୍ UPI: ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ସିଷ୍ଟମ୍ର ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରୀକ୍ଷା
ଏହି ସମୟରେ ଅଫଲାଇନ୍ UPI (Offline UPI) ଉପରେ ମଧ୍ୟ କାମ ଚାଲିଛି। Ezeepay ର CEO ଏବଂ ଫାଉଣ୍ଡର ଶମ୍ସ ତବରେଜ୍ଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, UPI ‘Tap & Pay’ ସେହି ସ୍ଥିତିଗୁଡ଼ିକରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟକୁ ଅଧିକ ସହଜ କରିପାରିବ ଯେଉଁଠି ମୋବାଇଲ୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ କନେକ୍ଟିଭିଟି ଭଲ ନଥାଏ। ଏହା ଟାୟାର ୨, ୩ ସହର ଏବଂ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବେଶ୍ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ନେଟୱାର୍କ ସବୁବେଳେ ସ୍ଥିର ନଥାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାଏ।
ସେ ଆହୁରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଫୋନ୍ ଟ୍ୟାପ୍ କରି ପେମେଣ୍ଟ କରିପାରିବେ ଏବଂ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ କନେକ୍ସନ୍ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ, ତେବେ କାରବାର ସହଜ ହୋଇଯିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ସହ ଅଧିକ ସହଜ ଅନୁଭବ କରିବେ। UPI ର ବ୍ୟାପକ ବିକାଶ ଏବେ କେବଳ ଟ୍ରାଞ୍ଜାକ୍ସନ୍ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ାଇବା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନାହିଁ, ବରଂ ବିଭିନ୍ନ କନେକ୍ଟିଭିଟି ସ୍ଥିତିରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟକୁ ସୁଗମ କରିବା ଉପରେ ଆଧାରିତ।
