ଭୁବନେଶ୍ୱର-ବଲୁଚିସ୍ତାନ ନିଜକୁ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବେ ଘୋଷଣା କରି ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ପାଳନ କରିବା ପରେ ପାକିସ୍ତାନୀ ହୁକୁମତର ହୋସ୍ ଉଡ଼ିଯାଇଛି। ସମଗ୍ର ପ୍ରଦେଶରେ ସୁରକ୍ଷା ପରିସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗମ୍ଭୀର ହୋଇପଡ଼ିଛି। ବ୍ୟାପକ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ, ବିଦ୍ରୋହୀ ଆକ୍ରମଣ, ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ବିଶାଳ ଜନଆନ୍ଦୋଳନ ଚାଲିଛି। ସମ୍ବଳର ଅସମାନ ବଣ୍ଟନ, ବଲୁଚ୍ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଗାୟବ କରିବା ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନାର ନିର୍ଯାତନା ଯୋଗୁଁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ଆଉ ନିଜକୁ ପାକିସ୍ତାନର ଅଂଶ ବୋଲି ମାନିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହଁନ୍ତି।
ଏହି ସ୍ୱାଧୀନତା ଗୁଞ୍ଜନରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପାକିସ୍ତାନ ସେନା ଏବେ ବଲୁଚିସ୍ତାନବାସୀଙ୍କ ଉପରେ କଠୋର ଦମନଲୀଳା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ସେନା ଏଫ୍-୧୬ (F-16) ଯୁଦ୍ଧବିମାନରୁ ବୋମା ବର୍ଷଣ କରୁଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟପଟେ ଖୁଜଦାର୍ (Khuzdar) ସହରରେ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାଳ ପାଇଁ ଲକଡାଉନ୍ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ବଜାର, ଯାତାୟାତ ଏବଂ ନିତ୍ୟବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ସେବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଠପ୍ ହୋଇଯାଇଛି। ଖୁଜଦାର୍ ବ୍ୟତୀତ ଖାରାନ୍, ଜେହରୀ, କାଲାତ୍, ମୂଲା ଏବଂ ଜିଆରତ୍ ଭଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ଡ୍ରୋନ୍ ଓ ହେଲିକପ୍ଟର ଜରିଆରେ ସ୍ଥଳମାର୍ଗ ଓ ଆକାଶମାର୍ଗରୁ ଅଭିଯାନ ଚାଲିଛି।
ବଲୁଚ୍ ଲିବରେସନ୍ ଆର୍ମି (BLA) ମଧ୍ୟ ନିଜର ଆକ୍ରମଣକୁ ତୀବ୍ର କରି ସପ୍ତାହକ ମଧ୍ୟରେ ୩୮ଟି ଆକ୍ରମଣ କରି ୩୨ ଜଣ ପାକିସ୍ତାନୀ ସୈନିକଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଥିବା ଦାବି କରିଛି। ଏହାସହ ଏକ ୧୮ ଇଞ୍ଚର ଗ୍ୟାସ୍ ପାଇପଲାଇନ୍କୁ ଉଡ଼ାଇ ଦିଆଯିବାରୁ କ୍ୱେଟା ସହ ୫ଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଯୋଗାଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି। ପୁରା ଅଞ୍ଚଳରେ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ବନ୍ଦ ଥିଲେ ହେଁ, ‘ବଲୁଚ୍ ଯକଜହତୀ କମିଟି’ ଭଳି ସଂଗଠନ ନେତୃତ୍ୱରେ ମହିଳା ଓ ଯୁବକମାନେ ରାଜପଥରେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଧାରଣା ଦେଇ ନିଖୋଜ ଲୋକଙ୍କ ହିସାବ ଓ ମାନବାଧିକାର ଦାବି କରୁଛନ୍ତି।
ବଲୁଚିସ୍ତାନର ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି: ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜ୍ୟର ଅତୀତ
ବଲୁଚିସ୍ତାନ କେବେବି ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ପାକିସ୍ତାନର ଅଂଶ ନଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନ କାଳରେ ବଲୁଚିସ୍ତାନ ଚାରୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟରେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା— କାଲାତ୍ (Kalat), ଖାରାନ୍ (Kharan), ଲସବେଲା (Lasbela), ଏବଂ ମକରାନ୍ (Makran)।
ଏହି ଚାରୋଟି ମଧ୍ୟରୁ ‘କାଲାତ୍’ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା, ଯାହାର ଶାସକ ଥିଲେ ଖାନ୍ ଅଫ୍ କାଲାତ୍ (Mir Ahmad Yar Khan)।
-
୧୧ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭: ବ୍ରିଟିଶ୍ମାନେ ଭାରତ ଛାଡ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ, ଖାନ୍ ଅଫ୍ କାଲାତ୍ ନିଜକୁ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
-
୧୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭: ପାକିସ୍ତାନ ଗଠନ ହେବାର ଠିକ୍ ପରଦିନ, କାଲାତ୍ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନତା ଘୋଷଣା କଲା ଏବଂ ମହମ୍ମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଜିନ୍ନା ମଧ୍ୟ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏହି ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଥିଲେ।
-
କାଲାତ୍ରେ ଦ୍ୱି-ସଦନୀୟ ସଂସଦ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଶାସନ ଚାଲିଥିଲା।
ପାକିସ୍ତାନ କିପରି କଲା ବଲୁଚିସ୍ତାନକୁ କବଜା?
ବଲୁଚିସ୍ତାନର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ ବେଶୀ ଦିନ ସହ୍ୟ ହୋଇନଥିଲା। ଏହାର ଭୂ-ରଣନୈତିକ ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ (ଗ୍ୟାସ୍, ସୁନା, ତମ୍ବା) ଉପରେ ପାକିସ୍ତାନର ଲୋଭୀ ନଜର ଥିଲା।
-
ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୮ (ବଳପୂର୍ବକ ଓ ଧୋକା): ପାକିସ୍ତାନ ଜବରଦସ୍ତ ଖାରାନ୍, ଲସବେଲା ଓ ମକରାନ୍ର ଶାସକମାନଙ୍କୁ ଡରାଇ-ଧମକାଇ ନିଜ ସହ ମିଶାଇ ଦେଲା। ଏହାଦ୍ୱାରା କାଲାତ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାକୀ ହୋଇଗଲା।
-
୨୭ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୮ (ସାମରିକ କବଜା): ମହମ୍ମଦ ଅଲ୍ଲୀ ଜିନ୍ନାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନା କାଲାତ୍ରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସୈନ୍ୟବଳ ଦେଖାଇ ଖାନ୍ ଅଫ୍ କାଲାତ୍ଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରାଇ ‘ବିଲୟ ପତ୍ର’ (Instrument of Accession) ରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରାଗଲା।
-
ବଲୁଚିସ୍ତାନର ସଂସଦ ଏହି ମିଶ୍ରଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବନ୍ଧୁକ ମୁନରେ ପାକିସ୍ତାନ ବଲୁଚିସ୍ତାନକୁ ନିଜର ପ୍ରଦେଶ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲା।
ଗତ ୮୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ୫ଟି ବୃହତ୍ ବିଦ୍ରୋହ
ପାକିସ୍ତାନୀ କବଜା ପରଠାରୁ ବଲୁଚ୍ ଲୋକେ କେବେବି ପାକିସ୍ତାନକୁ ଆପଣେଇ ନାହାଁନ୍ତି। ଗତ ୮୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବଲୁଚିସ୍ତାନରେ ୫ଟି ବଡ଼ ରକ୍ତାକ୍ତ ସାମରିକ ବିଦ୍ରୋହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି:
-
ପ୍ରଥମ ବିଦ୍ରୋହ (୧୯୪୮): ପାକିସ୍ତାନୀ କବଜା ବିରୋଧରେ ଖାନ୍ ଅଫ୍ କାଲାତ୍ଙ୍କ ଭାଇ ପ୍ରିନ୍ସ ଅବ୍ଦୁଲ୍ କରିମ୍ ପ୍ରଥମ ସଶସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ରୋହର ବିଗୁଲ୍ ବଜାଇଥିଲେ। ସେ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଗରିଲା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନା ତାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରି ଜେଲ୍ରେ ପୂରାଇ ଦେଇଥିଲା।
-
ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଦ୍ରୋହ (୧୯৫৮-୫୯): ପାକିସ୍ତାନ ସରକାର ‘ୱାନ୍ ୟୁନିଟ୍ ସ୍କିମ୍’ ଲାଗୁ କରି ବଲୁଚିସ୍ତାନର ପରିଚୟ ଲିଭାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏହାର ବିରୋଧରେ ନବାବ ନୋରୋଜ୍ ଖାନ୍ ବିଦ୍ରୋହ କଲେ। ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନା ପବିତ୍ର କୋରାନ ଛୁଇଁ ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତିର ମିଛ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ନୋରୋଜ୍ ଖାନ୍ଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ରୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆଣିଲା ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦେଲା।
-
ତୃତୀୟ ବିଦ୍ରୋହ (୧୯୬୨-୬୯): ସେନା ଜେନେରାଲ୍ ଆୟୁବ୍ ଖାନ୍ଙ୍କ ସାମରିକ ଶାସନ ଏବଂ ନୂଆ ସୈନ୍ୟ ଛାଉଣୀ ସ୍ଥାପନ ବିରୋଧରେ ବଲୁଚିସ୍ତାନରେ ପୁଣି ଗରିଲା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ‘ପାରାରୀ’ (Parari) ନାମକ ବିଦ୍ରୋହୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ସେନା ଉପରେ କ୍ରମାଗତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ୧୯୬୯ ରେ ଆୟୁବ୍ ଖାନ୍ଙ୍କ ପତନ ପରେ ଏହି ବିଦ୍ରୋହ ଶାନ୍ତ ପଡ଼ିଥିଲା।
-
ଚତୁର୍ଥ ବିଦ୍ରୋହ (୧୯୭୩-୭୭): ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜୁଲଫିକାର୍ ଅଲ୍ଲୀ ଭୁଟ୍ଟୋ ବଲୁଚିସ୍ତାନର ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଏହାପରେ ବଲୁଚିସ୍ତାନ ପିପୁଲ୍ସ ଲିବରେସନ୍ ଫ୍ରଣ୍ଟ (BPLF) ଗଠିତ ହେଲା। ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନା ଏତେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ବୋମାବର୍ଷଣ କଲା ଯେ ୮୦,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ବଲୁଚ୍ ନାଗରିକ ଓ ବିଦ୍ରୋହୀ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ।
-
ପଞ୍ଚମ ବିଦ୍ରୋହ (୨୦୦୬ ରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ): ୨୦୦୬ ରେ ପାକିସ୍ତାନର ଏକଚାଟିଆ ଶାସକ ଜେନେରାଲ୍ ପରଭେଜ୍ ମୁଶାରଫଙ୍କ ଆଦେଶରେ ୭୯ ବର୍ଷୀୟ ବଲୁଚ୍ ନେତା ନବାବ ଅକବର ଖାନ୍ ବୁଗ୍ଟିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଗଲା। ଏହି ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ପରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ପଞ୍ଚମ ବିଦ୍ରୋହ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାରି ରହିଛି, ଯାହା ଏବେ ନିଜର ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେଇଛି।
ବଲୁଚ୍ ଅସନ୍ତୋଷର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ: ଶୋଷଣ, ‘CPEC’ ଏବଂ ନିଖୋଜ ନାଗରିକ
ବଲୁଚିସ୍ତାନ ପାକିସ୍ତାନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଦେଶ (ପ୍ରାୟ ୪୪% ଭୂଭାଗ), କିନ୍ତୁ ଏହା ସବୁଠାରୁ ଗରିବ। ବଲୁଚ୍ ଲୋକଙ୍କ ଆକ୍ରୋଶ ପଛରେ ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ରହିଛି:
-
ସମ୍ପତ୍ତିର ଶୋଷଣ: ବଲୁଚିସ୍ତାନର ସୁଇ (Sui) ରୁ ନିର୍ଗତ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ପୁରା ପାକିସ୍ତାନକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, କିନ୍ତୁ ବଲୁଚିସ୍ତାନର ନିଜ ଗାଁଗୁଡ଼ିକରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଓ ପିଇବା ପାଣି ନାହିଁ।
-
ଚୀନ୍-ପାକିସ୍ତାନ କରିଡୋର୍ (CPEC): ଚୀନ୍ ସହାୟତାରେ ବଲୁଚିସ୍ତାନର ଗ୍ୱାଦର ପୋର୍ଟ (Gwadar Port) କୁ ବିକଶିତ କରାଯାଉଛି। ବଲୁଚ୍ ଲୋକଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ଯେ, ସେମାନଙ୍କ ଜମି ହଡ଼ପ୍ କରି ଚୀନ୍ ଓ ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନା ଲାଭବାନ୍ ହେଉଛନ୍ତି, ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ କୌଣସି ରୋଜଗାର ମିଳୁନାହିଁ।
-
ଗାୟବ କରିବା ନୀତି (Enforced Disappearances): ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନା ଓ ଗୁପ୍ତଚର ସଂସ୍ଥା (ISI) ବଲୁଚ୍ ଯୁବକ, ସାମ୍ବାଦିକ, ପ୍ରଫେସର୍ ଓ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଘରୁ ଉଠାଇ ନେଇ ଗାୟବ କରିଦିଅନ୍ତି। ଏହି “Pick and Dump” ନୀତି ଯୋଗୁଁ ହଜାର ହଜାର ବଲୁଚ୍ ଯୁବକଙ୍କ ପତ୍ତା ମିଳୁନାହିଁ।
ଆଗାମୀ ଦିନରେ କ’ଣ ହେବ?
ବଲୁଚିସ୍ତାନରେ ସ୍ଥିତି ଏବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବାହାରକୁ ଚାଲିଗଲାଣି। ବଲୁଚ୍ ଲିବରେସନ୍ ଆର୍ମି (BLA) ଏବେ କେବଳ ପାହାଡ଼ରେ ସୀମିତ ନାହିଁ, ବରଂ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଆତ୍ମଘାତୀ ଦଳ (ମଜିଦ୍ ବ୍ରିଗେଡ୍) ଜରିଆରେ ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନା ଓ ଚୀନ୍ ନାଗରିକଙ୍କୁ ନିଶାନା କରୁଛି।
ଅନ୍ୟପଟେ, ସୀମା ନାଜିନ୍, ମହରଙ୍ଗ ବଲୁଚ୍ ଙ୍କ ଭଳି ମହିଳା ନେତ୍ରୀମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସାଧାରଣ ଜନତା ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରାଜପଥ ଅବରୋଧ କରି ବିଶ୍ୱ ସମୁଦାୟର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରୁଛନ୍ତି। ପାକିସ୍ତାନ ଯେତେ ବୋମାବର୍ଷଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ବଲୁଚିସ୍ତାନର ‘ସ୍ୱାଧୀନତା ସ୍ୱର’କୁ ଦବାଇବା ଏବେ ଇସଲାମାବାଦ୍ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ିଛି।
