ଏକ ଦ୍ୱୀପ ଯେଉଁଠାରେ ଇସଲାମ୍ ପହଞ୍ଚିଲା, କିନ୍ତୁ ମୁସଲିମ୍ ସେନା ପହଞ୍ଚିପାରିଲା ନାହିଁ❗
ଆଜି ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୁସଲିମ୍-ବହୁଳ ଦେଶ। ୨୭ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ୮୭ ପ୍ରତିଶତ ଲୋକ ମୁସଲମାନ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ବାଲୀ ଦ୍ୱୀପ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ। ଏଠାରେ ପ୍ରାୟ ୮୬–୮୭ ପ୍ରତିଶତ ଜନସଂଖ୍ୟା ହିନ୍ଦୁ ଏବଂ ସେମାନେ ‘ଆଗମ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ’ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବାଲିନୀଜ୍ ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରା ପାଳନ କରନ୍ତି। ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି— ଯେତେବେଳେ ଜାଭା, ସୁମାତ୍ରା ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗରେ ଇସଲାମ୍ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଭାବେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଗଲା, ସେତେବେଳେ ବାଲୀ କିପରି ହିନ୍ଦୁ ହୋଇ ରହିଲା❓
ଏହାର ଉତ୍ତର କେବଳ ଏତିକି ନୁହେଁ ଯେ “ବାଲୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇସଲାମ୍ ପହଞ୍ଚି ନଥିଲା।” ଇସଲାମ୍ ବାଲୀ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ମୁସଲିମ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସେଠାରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ରହିଆସିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବାଲୀକୁ ଜୟ କରି ସେଠାରେ ମୁସଲିମ୍ ରାଜନୈତିକ ସତ୍ତା ସ୍ଥାପନ କରିବାରେ କୌଣସି ମୁସଲିମ୍ ରାଜ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇପାରିନଥିଲେ। ଏହା ହିଁ ଏହି କାହାଣୀର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରମ।
ହିନ୍ଦୁ-ବୌଦ୍ଧ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବିକାଶ ହିଁ ବାଲୀର ଭିତ୍ତିପ୍ରସ୍ତର ଥିଲା ହିଁ
ବାଲୀରେ ହିନ୍ଦୁ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ପ୍ରଭାବ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶତାବ୍ଦୀଗୁଡ଼ିକରୁ ବିକଶିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଥିଲା। ଭାରତୀୟ ବ୍ୟବସାୟୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ଭିକ୍ଷୁମାନେ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆର ସାମୁଦ୍ରିକ ବ୍ୟାପାରିକ ମାର୍ଗ ଦେଇ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସଂସ୍କୃତ, ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥ, ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତର କାହାଣୀ, ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା ଏବଂ ହିନ୍ଦୁ-ବୌଦ୍ଧ ଦାର୍ଶନିକ ବିଚାରଧାରା ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲା। ସମୟ ସହିତ ଜାଭା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକରେ କେତେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାରତୀୟକୃତ ରାଜ୍ୟ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ମାତାରାମ, କେଦିରୀ, ସିଙ୍ଗହସାରୀ ଏବଂ ଶେଷରେ ମଜାପହିତ ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ।ଏହି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ଭାରତୀୟ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ସ୍ଥାନୀୟ ବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ମିଶିଗଲା। ଶୈବ, ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ସହିତ ସ୍ଥାନୀୟ ପୂର୍ବପୁରୁଷ-ପୂଜା ଏବଂ ପ୍ରକୃତି-ଆଧାରିତ ମାନ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ବଜାୟ ରହିଲା।
ମଜାପହିତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ଥାନ ଓ ବାଲୀ ସହିତ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ
ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ଜାଭାରେ ମଜାପହିତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ଥାନ ହେଲା। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଗଜାହ ମାଦାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମଜାପହିତ ବାଲୀ ଉପରେ ବିଜୟ ହାସଲ କଲା। ୧୩୪୩ ପରେ ବାଲୀ ମଜାପହିତର ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବକୁ ଆସିଲା। ଏହା ସହିତ ଜାଭା ଏବଂ ବାଲୀ ମଧ୍ୟରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ ଆହୁରି ଗଭୀର ହେଲା। ଜାଭାନୀଜ୍ ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ, ରାଜକୀୟ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ସଂସ୍କାର ବାଲୀରେ ମଜବୁତ୍ ହେଲା। ମଜାପହିତର ଚରମ ଉନ୍ନତି ସମୟରେ ଜାଭା ଏବଂ ବାଲୀ ଏକ ବିଶାଳ ହିନ୍ଦୁ-ବୌଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜଗତର ଅଂଶ ଥିଲେ। ମଜାପହିତର ଧାର୍ମିକ ସଂସ୍କୃତିରେ ଶିବ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ପରମ୍ପରାର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ‘ସୁତସୋମ’ ଭଳି ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଶିବ-ବୁଦ୍ଧ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରକାଶ ମିଳେ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାକ୍ୟ ‘ଭିନ୍ନେକା ତୁଙ୍ଗଲ ଇକା’ ମିଳିଥାଏ — “ବିବିଧତା ମଧ୍ୟରେ ଏକତା।”
ଜାଭାରେ ଇସଲାମ୍ର ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ମଜାପହିତର ପତନ
ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପରଠାରୁ ଜାଭାର ସାମୁଦ୍ରିକ ଉପକୂଳଗୁଡ଼ିକରେ ମୁସଲିମ୍ ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ମୁସଲିମ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାକୁ ଲାଗିଲା। ବ୍ୟାପାରିକ ସମ୍ପର୍କ ଜାଭାକୁ ଗୁଜରାଟ, ଆରବ ଜଗତ ଏବଂ ମଲାକା ସହିତ ଯୋଡ଼ିଲା। ଜାଭାର ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକରେ ଇସଲାମୀୟ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ପଞ୍ଚଦଶ ଏବଂ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ‘ଦେମାକ’ ଭଳି ମୁସଲିମ୍ ଶକ୍ତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇସାରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟପଟେ ମଜାପହିତ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ରାଜନୈତିକ ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବିବାଦ ଯୋଗୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହେବାରେ ଲାଗିଥିଲା। ଶେଷରେ ଜାଭାରେ ମଜାପହିତର ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି ସମାପ୍ତ ହୋଇଗଲା।
ଏହା ପରେ ଜାଭାର ହିନ୍ଦୁ-ବୌଦ୍ଧ ଆଭିଜାତ୍ୟ ବର୍ଗ, ପୁରୋହିତ, କଳାକାର ଏବଂ ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କର ଏକ ଅଂଶ ବାଲୀ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଜାଭା ଆଡ଼କୁ ପଳାୟନ କରିବାର ପରମ୍ପରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହାଦ୍ୱାରା ବାଲୀରେ ପୂର୍ବରୁ ବିଦ୍ୟମାନ ହିନ୍ଦୁ-ଜାଭାନୀଜ୍ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ ହେଲା। ବାଲୀ ଧୀରେ ଧୀରେ ସେହି ସଭ୍ୟତାର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ୍ତ କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିଗଲା, ଯାହାର ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି ଜାଭାରେ ଶେଷ ହୋଇସାରିଥିଲା। ଜାଭାର କାହାଣୀରେ ଗୋଟିଏ କଥା ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଥିଲା — ରାଜନୈତିକ ସତ୍ତାର ପରିବର୍ତ୍ତନ। ଇସଲାମ୍ କେବଳ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପୁଥିବା ଧର୍ମ ହୋଇ ରହିନଥିଲା; ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୁସଲିମ୍ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।
ବାଲୀରେ ସ୍ଥିତି ଏକଦମ୍ ଭିନ୍ନ ଥିଲା ବାଲୀରେ ସ୍ଥିତି ଭିନ୍ନ ଥିଲା। ଇସଲାମ୍ ପହଞ୍ଚିଲା। ମୁସଲିମ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଗଠିତ ହେଲେ। ମସଜିଦ୍ ତିଆରି ହେଲା। ମୁସଲିମ୍ ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ପ୍ରବାସୀମାନେ ଆସିଲେ। କିନ୍ତୁ —ବାଲୀକୁ ଜୟ କରି ସେଠାରେ ମୁସଲିମ୍ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବାରେ କୌଣସି ଶକ୍ତି ସଫଳ ହୋଇପାରିନଥିଲେ।
ବାଲୀରେ ମୁସଲିମ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସ୍ଥିତିର ପ୍ରମାଣ ଅତି କମ୍ରେ ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ମିଳିଥାଏ। କେତେକ ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରା ମୁସଲିମ୍ ସୈନିକ ଏବଂ ରାଜଦରବାର ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଲୋକଙ୍କ ବାଲୀ ପହଞ୍ଚିବା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଚର୍ଚ୍ଚା କରେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶତାବ୍ଦୀଗୁଡ଼ିକରେ ବୁଗିସ୍-ମକାସର୍ ଭଳି ମୁସଲିମ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟ ବାଲୀ ଆସି ସେଠାରେ ବସବାସ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ବାଲୀ ମୁସଲିମ୍ ରାଜନୈତିକ ବିଜୟରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲା।
ସାମରିକ ପ୍ରତିରୋଧ: ମୁସଲିମ୍ ସେନା ବାଲୀକୁ ଜୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ
ମୁସଲିମ୍ ସେନା ବାଲୀକୁ କାହିଁକି ଜୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ❓ ଏହା ହିଁ ବାଲୀର ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ।
ବାଲୀରେ ମଜାପହିତ ପରେ ସ୍ୱାଧୀନ ହିନ୍ଦୁ ରାଜ୍ୟ ଗଠିତ ହେଲା। ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ‘ଗେଲ୍ଗେଲ୍’ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା। ଜାଭାର ମାତାରାମ ସଲ୍ତନତ୍ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପୂର୍ବ ଜାଭା ଏବଂ ବାଲୀର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅଞ୍ଚଳ ଆଡ଼କୁ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ କଲା।
୧୬୩୯ ରେ ମାତାରାମ ଏବଂ ବ୍ଲାମ୍ବାଙ୍ଗାନ୍ ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷ ହେଲା। ବ୍ଲାମ୍ବାଙ୍ଗାନ୍ ପୂର୍ବ ଜାଭାରେ ଥିଲା ଏବଂ ବାଲୀର ଗେଲ୍ଗେଲ୍ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷା ବଳୟ ଥିଲା। ଗେଲ୍ଗେଲ୍ ବ୍ଲାମ୍ବାଙ୍ଗାନକୁ ସମର୍ଥନ କଲା, କାରଣ ମାତାରାମର ବୃଦ୍ଧିପାଉଥିବା ଶକ୍ତି ବାଲୀ ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ବିପଦ ଥିଲା। ମାତାରାମ ସେଠାରେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସଫଳତା ପାଇଲା, କିନ୍ତୁ ତାହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସ୍ଥାୟୀ ନଥିଲା। ୧୬୫୯ ସୁଦ୍ଧା ବ୍ଲାମ୍ବାଙ୍ଗାନ୍ ପୁଣି ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇଗଲା। ଏହି ସଂଘର୍ଷର ବ୍ୟାପକ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ବାଲୀ ଉପରେ ମାତାରାମର ସାମରିକ ଚାପ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବାଲୀକୁ ଜିତିବାରେ ମାତାରାମ ବିଫଳ ହେଲା। ଏକ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ଅନୁଯାୟୀ ୧୬୩୯ ରେ ମାତାରାମର ଆକ୍ରମଣକୁ ବାଲୀ ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦେଲା ଏବଂ ବାଲୀ ସ୍ୱାଧୀନ ହୋଇ ରହିଲା। ତେଣୁ ବାଲୀର ଇତିହାସକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏହି ବାକ୍ୟଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ:
“ଇସଲାମ୍ ବାଲୀ ପହଞ୍ଚିଲା, କିନ୍ତୁ ବାଲୀକୁ ଜୟ କରିବାରେ ମୁସଲିମ୍ ସେନା ସଫଳ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ।”
ଏହା ହିଁ ଜାଭା ଏବଂ ବାଲୀର ଐତିହାସିକ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଫରକ୍ ଥିଲା। ଜାଭାରେ ଯେତେବେଳେ ହିନ୍ଦୁ-ବୌଦ୍ଧ ରାଜସତ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ଏବଂ ମୁସଲିମ୍ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ଧାର୍ମିକ ସନ୍ତୁଳନ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଗଲା। ବାଲୀରେ ଏପରି ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ସତ୍ତା-ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇନଥିଲା। ସେଠାରେ ହିନ୍ଦୁ ରାଜବଂଶ ବଜାୟ ରହିଲେ। ମନ୍ଦିର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବଜାୟ ରହିଲା। ପୁରୋହିତ ପରମ୍ପରା ବଜାୟ ରହିଲା। ଗ୍ରାମ ଓ ପରିବାର ଆଧାରିତ ଧାର୍ମିକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ବଜାୟ ରହିଲା। ତେଣୁ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିଶ୍ୱାସ ଭାବରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମାଜିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଢାଞ୍ଚା ଭାବରେ ଜୀବିତ ରହିଲା।
ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ବାଲିନୀଜ୍ ହିନ୍ଦୁ ସଂସ୍କୃତିର ବିକାଶ
ବାଲୀର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ଜାଭାର ଉତ୍ତର ଉପକୂଳ ବିପରୀତରେ ବାଲୀ କୌଣସି ବିଶାଳ ମୁସଲିମ୍ ବ୍ୟାପାରିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବନ୍ଦର ସୃଙ୍ଖଳାର ଅଂଶ ହୋଇପାରିନଥିଲା। ଦ୍ୱୀପର ପାର୍ବତ୍ୟ ଭୌଗୋଳିକ ସଂରଚନା ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ବାହ୍ୟ ରାଜନୈତିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ସହଜ କରିନଥିଲା। କିନ୍ତୁ କେବଳ ଭୂଗୋଳକୁ କାରଣ ମାନିବା ଭୁଲ୍ ହେବ। ଭୂଗୋଳ ବାଲୀକୁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଥିଲା; ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାମରିକ ଶକ୍ତି ସେହି ସୁଯୋଗକୁ ସ୍ୱାଧୀନତାରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା।
ବାଲୀ କେବଳ ପୁରୁଣା ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିନଥିଲା ବାଲୀରେ ଏକ ନୂତନ ଧାର୍ମିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ ରୂପ ବିକଶିତ ହେଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା, ପୂର୍ବପୁରୁଷ-ପୂଜା, ଶୈବ ପରମ୍ପରା, ଗ୍ରାମ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ପାରିବାରିକ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଏବଂ ତାହା ସହିତ ବୌଦ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକ ବ୍ୟାପକ ହିନ୍ଦୁ ଧାର୍ମିକ ଢାଞ୍ଚାରେ ସମାହିତ ହୋଇଗଲା। ଏହା ଇଣ୍ଡୋ-ଜାଭାନୀଜ୍ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ବାଲିନୀଜ୍ ପରମ୍ପରାର ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ମିଶ୍ରଣ।
ଡଚ୍ ଉପନିବେଶିବାଦୀଙ୍କ ଆଗମନ ଏବଂ ବାଲୀର ପ୍ରତିରୋଧ
ଡଚ୍ମାନେ ଆସିଲେ — କିନ୍ତୁ କାହାଣୀର ଶେଷ ହେଲାନାହିଁ । ଉନବିଂଶ ଏବଂ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଡଚ୍ମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାଲୀର ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ନିଜର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ୧୯୦୬ ଏବଂ ୧୯୦୮ ର ଅଭିଯାନ ପରେ ବାଲୀର ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜନୈତିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ସମାପ୍ତ ହୋଇଗଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଲୀର ହିନ୍ଦୁ ସାମାଜିକ ସଂରଚନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଜବୁତ୍ ହୋଇସାରିଥିଲା।
ଉପନିବେଶିକ କାଳରେ ଇଉରୋପୀୟ ବିଶାରଦମାନେ ବାଲୀର କଳା, ସାହିତ୍ୟ, ଧର୍ମ ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ପରମ୍ପରାର ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ। ସେମାନେ ବାଲୀକୁ ଜାଭାରେ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିବା ହିନ୍ଦୁ-ଜାଭାନୀଜ୍ ସଭ୍ୟତାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ୍ତ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକ ବାଲିନୀଜ୍ ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟ କେବଳ ଡଚ୍ମାନଙ୍କ ଅବଦାନ ନଥିଲା। ଏହା ବାଲୀର ନିଜର ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ଧାର୍ମିକ-ସାମାଜିକ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟର ବାଲିନୀଜ୍ ଧାର୍ମିକ ସଂସ୍କାର ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକର ଫଳାଫଳ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ସ୍ୱାଧୀନ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଓ ‘ଆଗମ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ’ର ସାମ୍ବିଧାନିକ ମାନ୍ୟତା
ସ୍ୱାଧୀନ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଏବଂ “ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ”ର ଆଧୁନିକ ପରିଚୟ । ୧୯୪୫ ରେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା। ଏବେ ବାଲୀ ଆଗରେ ଏକ ନୂଆ ଆହ୍ୱାନ ଥିଲା — ଆଧୁନିକ ରାଷ୍ଟ୍ର-ରାଜ୍ୟରେ ନିଜର ଧାର୍ମିକ ପରିଚୟକୁ କିପରି ସ୍ଥାପିତ କରାଯିବ? ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବାଲିନୀଜ୍ ବିଶାରଦ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ନେତାମାନେ ନିଜର ପରମ୍ପରାକୁ ଏକ ସଂଗଠିତ ଧର୍ମ ଭାବରେ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କଲେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ‘ଆଗମ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ’ର ଆଧୁନିକ ପରିଚୟ ସୁଦୃଢ଼ ହେଲା ଏବଂ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମକୁ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଧାର୍ମିକ ମାନ୍ୟତା ମିଳିଲା। ଏହାଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିର, ପୁରୋହିତ, ଧାର୍ମିକ ଶିକ୍ଛା ଏବଂ ହିନ୍ଦୁ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧୁନିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ଏହିପରି ଭାବରେ ବାଲୀ କେବଳ ସାମରିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ନିଜର ହିନ୍ଦୁ ପରିଚୟ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିନଥିଲା; ସେ ଆଧୁନିକ ରାଷ୍ଟ୍ର-ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପରିଚୟକୁ ଦେଶର ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁରୂପ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ରୂପ ଦେଇଥିଲା।
ଐତିହାସିକ ସାରାଂଶ: ବାଲୀର ଏକ ଅସାଧାରଣ ଯାତ୍ରା
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାହାଣୀ କିଛି ଏହିପରି —
ଭାରତରୁ ହିନ୍ଦୁ-ବୌଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତି ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ପହଞ୍ଚିଲା।
ଜାଭାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିନ୍ଦୁ-ବୌଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଗଠିତ ହେଲା।
ମଜାପହିତ ବାଲୀକୁ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଭାବରେ ସାମିଲ କଲା।
ତା’ପରେ ଜାଭାରେ ଇସଲାମୀୟ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ମଜାପହିତର ଶକ୍ତି ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ସେହି ସାଂସ୍କୃତିକ ଜଗତ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଅନେକ ଲୋକ ବାଲୀ ପହଞ୍ଚିଲେ।
କିନ୍ତୁ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଫରକ୍ ଏହା ପରେ ଆସିଲା।
ଜାଭା ଭଳି ବାଲୀ କୌଣସି ମୁସଲିମ୍ ସଲ୍ତନତ୍ ଅଧୀନକୁ ଗଲାନାହିଁ।
ଇସଲାମ୍ ବାଲୀ ପହଞ୍ଚିଲା, ମୁସଲିମ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସେଠାରେ ଗଠିତ ହେଲେ, ବ୍ୟାପାର ହେଲା, ସାଂସ୍କୃତିକ ସମ୍ପର୍କ ହେଲା — କିନ୍ତୁ ବାଲୀର ହିନ୍ଦୁ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମାପ୍ତ ହେଲାନାହିଁ।
ମୁସଲିମ୍ ମାତାରାମ ବାଲୀ ଏବଂ ତାହାର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ସାମରିକ ଚାପ ପକାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବାଲୀକୁ ଅଧୀନ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇପାରିନଥିଲା।
ତେଣୁ ବାଲୀର କାହାଣୀକୁ ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ କୁହାଯାଇପାରେ:
“ଇସଲାମ୍ ବାଲୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲା, କିନ୍ତୁ ବାଲୀ ଉପରେ ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।”
ଏବଂ ହୁଏତ ଏହା ହିଁ ସେହି ଫରକ୍ ଯାହା ଆଜିର ମୁସଲିମ୍-ବହୁଳ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ବାଲୀକୁ ଏକ ଅସାଧାରଣ ହିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱୀପ ଭାବରେ ବଜାୟ ରଖିଛି।
