୧୯୪୬ ଅଗଷ୍ଟ ୧୬। ଭାରତ ଇତିହାସର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଳା ଅଧ୍ୟାୟ, ଯାହା ‘ଡାଇରେକ୍ଟ ଆକ୍ସନ୍ ଡେ’ (Direct Action Day) କିମ୍ବା ‘ଦ ଗ୍ରେଟ୍ କାଲକଟା କିଲିଂ’ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା। ଏହି ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ନରସଂହାରରେ କୋଲକାତାରେ ରହୁଥିବା ଶହ ଶହ ନିରୀହ ଓଡ଼ିଆ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନୃଶଂସ ଭାବେ ବଳିପଡ଼ିଥିଲେ।
ଭୁବନେଶ୍ୱର- ସୁହ୍ରାବର୍ଦ୍ଦୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵାଧୀନ ବେଙ୍ଗଲ ମୁସଲିମ ଲିଗ୍ ସରକାର ଅଗଷ୍ଟ ୧୬କୁ ସରକାରୀ ଛୁଟି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ସେହିଦିନ ପାକିସ୍ତାନ ଦାବିରେ ସହରସାରା ବିଶାଳ ସଭା ଓ ଶୋଭାଯାତ୍ରାର ଆୟୋଜନ ହୋଇଥିଲା। ଅଗଷ୍ଟ ୧୬ ପୂର୍ବରୁ କୋଲକାତାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକାଠି କରିବା, କାରଖାନା ଓ ଶ୍ରମିକ ବସ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏବଂ ଗୋଦାମଗୁଡ଼ିକରେ ମାରାତ୍ମକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ମହଜୁଦ ରଖାଯାଇଥିଲା। ପୁଲିସ ପ୍ରଶାସନକୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ରଖାଯାଇ ଏହି ହିଂସାକାଣ୍ଡକୁ ସଙ୍ଘଠିତ ରୂପ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ସେତେବେଳେ କୋଲକାତାରେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ସ୍ଥିତି
ସେହି ସମୟରେ କୋଲକାତାରେ ପ୍ରାୟ ୧.୫ ରୁ ୨ ଲକ୍ଷ ଓଡ଼ିଆ ରହୁଥିଲେ। ବିଶେଷ କରି କୋଲକାତା ପୋର୍ଟ, ଝୋଟ କାରଖାନା, ବଡ଼ବଜାରର ଗୋଦାମ, କାଠଗୋଲା, କ୍ଷୀର ବ୍ୟବସାୟ, ଘରୋଇ ରୋଷେୟା ଓ ଜଳଜାହାଜ ଶ୍ରମିକ (ଲସ୍କର) ଭାବେ କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା, ଜଗତସିଂହପୁର, ଭଦ୍ରକ, ଯାଜପୁର ଓ ବାଲେଶ୍ଵର ଅଞ୍ଚଳର ହଜାର ହଜାର ଓଡ଼ିଆ କାମ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ମେଟିଆବ୍ରୁଜ୍, କିଦ୍ଦିରପୁର୍, କାଙ୍କିନାଡ଼ା, ବ୍ରାବୋର୍ଣ୍ଣ ରୋଡ୍, ଓ ରାଜାବାଜାର ଅଞ୍ଚଳର ‘ମେସ୍’ ଓ ଗୋଦାମ ନିକଟସ୍ଥ ବସ୍ତିରେ ଏକାଠି ରହୁଥିଲେ।
ଗୋଦାମ ଘରେ ୫୦୦ ଓଡ଼ିଆ ଜୀବନ୍ତ ଦଗ୍ଧ
ଅଗଷ୍ଟ ୧୬ ଓ ୧୭ ତାରିଖରେ ହିଂସା ଚରମସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ବଡ଼ବଜାର ଓ ପୋର୍ଟ ଅଞ୍ଚଳର ଏକ କାଠ/ଝୋଟ ଗୋଦାମ ଘର ଭିତରେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ପ୍ରାୟ ୫୦୦ ଓଡ଼ିଆ ଶ୍ରମିକ ଓ ରୋଷେୟା ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ। ମୁସଲିମ ଲିଗର ଦୁର୍ବୃତ୍ତମାନେ ସେହି ଗୋଦାମ ଘରକୁ ବାହାରୁ ତାଲା ପକାଇ କିରୋସିନି ଢାଳି ନିଆଁ ଲଗାଇ ଦେଇଥିଲେ। ଚାହୁଁଚାହୁଁ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ପ୍ରାୟ ୫୦୦ ଓଡ଼ିଆ ଜୀବନ୍ତ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ସେତେବେଳର ଖବରକାଗଜ ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା
-
ଜାତୀୟ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ବାଦପତ୍ର: ‘ଦ ଆଂଗ୍ଲୋ-ଇଣ୍ଡିଆନ୍’ କାଗଜ ଦି ଷ୍ଟେଟ୍ସମ୍ୟାନ୍ (The Statesman) ଏବଂ ଅମୃତ ବଜାର ପତ୍ରିକା ଏହି ନରସଂହାରକୁ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ଭୟାନକ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ହିଂସା ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ଝୋଟ କାରଖାନା ଓ ଗୋଦାମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶହ ଶହ ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରିଦିଆଯାଇଥିବା ନେଇ ସମ୍ବାଦ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା।
-
ଓଡ଼ିଶାର ଖବରକାଗଜ ଓ ନେତାଙ୍କ ଭୂମିକା:
-
ଓଡ଼ିଶାର ଦୈନିକ ଖବରକାଗଜ ‘ସମାଜ’ ଓ ‘ପ୍ରଜାତନ୍ତ୍ର’ରେ କୋଲକାତାରେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ଶହ ଶହ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ପ୍ରମୁଖତଃ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ‘ସମାଜ’ରେ କୋଲକାତାରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଫେରୁଥିବା ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଓ ମୃତାହତଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତାଜନକ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା।
-
ଓଡ଼ିଶାର ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ) ଡ. ହରେକୃଷ୍ଣ ମହତାବ ନିଜ ଆତ୍ମଜୀବନୀ ଓ ଲେଖାରେ ଏହି ଘଟଣାର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ସେ ସେତେବେଳେ ତୁରନ୍ତ କୋଲକାତା ଗସ୍ତ କରି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଓ ବେଙ୍ଗଲ ପ୍ରଶାସନ ସହ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ।
-
ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ନେତା ସୂର୍ଯ୍ୟମଣି ଯୋଶୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରମିକ ନେତାମାନେ ବିଶେଷ ଟ୍ରେନ୍ ଯୋଗେ ହଜାର ହଜାର ଭୟଭୀତ ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ କୋଲକାତାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓଡ଼ିଶା ଫେରାଇ ଆଣିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
-
୧୯୪୬ର ସେହି କାଳରାତ୍ରିରେ ନିଜ ଭିଟାମାଟିଠାରୁ ଦୂରରେ କେବଳ ପେଟପାଟଣା ପାଇଁ କାମ କରୁଥିବା ନିରୀହ ଓଡ଼ିଆ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଏହି ବଳିଦାନ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ଆଜି ବି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦ ଓ କରୁଣ ସ୍ମୃତି ହୋଇ ରହିଛି।
