ଯେତେବେଳେ ବି ସେୟାର ବଜାର ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ, ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ – IPO (Initial Public Offering)। ଅନେକ ଲୋକ ଭାବନ୍ତି IPO ରେ ଟଙ୍କା ଲଗାଇଲେ ରାତିାରାତି ଭଲ ଲାଭ ମିଳିଯାଏ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ IPO କ’ଣ? କୌଣସି କମ୍ପାନୀ କାହିଁକି IPO ଆଣିଥାଏ?
ଆସନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଏକ ମଜାଦାର ଗପ ମାଧ୍ୟମରେ ଅତି ସହଜ ଓଡ଼ିଆରେ ବୁଝିବା।
ଗୋଟିଏ ସୁନ୍ଦର ଗପ: “ରାକେଶଙ୍କ ରସଗୋଲା ଫ୍ୟାକ୍ଟ୍ରି”
ଭୁବନେଶ୍ୱରର ‘ରାକେଶ’ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ମିଠା ଦୋକାନରୁ ନିଜର ବ୍ୟବସାୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୋକାନର ରସଗୋଲା ଏତେ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଥିଲା ଯେ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରବଳ ଭିଡ଼ ଜମୁଥିଲା।
କ୍ରମଶଃ ରାକେଶ ନିଜ ସଞ୍ଚୟରୁ ସହରରେ ଆଉ ୩ଟି ନୂଆ ଶାଖା (Branches) ଖୋଲିଲେ। ବ୍ୟବସାୟ ବହୁତ ଭଲ ଚାଲିଲା। ଏବେ ରାକେଶଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ ଥିଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିଲ୍ଲାରେ ‘ରାକେଶ ରସଗୋଲା’ର ଶାଖା ଖୋଲିବା ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଆଧୁନିକ ଫ୍ୟାକ୍ଟ୍ରି ବସାଇବା।
ଏହି ବଡ଼ ଯୋଜନା ପାଇଁ ରାକେଶଙ୍କୁ ୧୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲା।
ରାକେଶଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ୩ଟି ବିକଳ୍ପ:
୧. ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ (Bank Loan): ଯଦି ସେ ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ୧୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଋଣ ନିଅନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତି ମାସରେ ପ୍ରଚୁର ସୁଧ (Interest) ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ବ୍ୟବସାୟରେ କ୍ଷତି ହେଲେ ବି ସୁଧ ବନ୍ଦ ହେବ ନାହିଁ।
୨. ବନ୍ଧୁ ବା ଧନୀ ନିବେଶକ (Private Investors): ସେ ନିଜର କିଛି ଧନୀ ସାଙ୍ଗଙ୍କଠାରୁ ଟଙ୍କା ଆଣିପାରିଥାନ୍ତେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କମ୍ପାନୀର ବଡ଼ ଅଂଶ ଦାବି କରୁଥିଲେ।
୩. ସାଧାରଣ ଜନସାଧାରଣ (The Public): ରାକେଶ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ଯେ ସେ ବ୍ୟାଙ୍କ କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ନଯାଇ ସାଧାରଣ ଜନସାଧାରଣଙ୍କଠାରୁ ଟଙ୍କା ଉଠାଇବେ।
IPO (Initial Public Offering) ର ଜନ୍ମ
ରାକେଶ ନିଜ କମ୍ପାନୀକୁ ସେୟାର ବଜାରରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ (List) କରାଇବା ପାଇଁ ‘SEBI’ (ସେୟାର ବଜାରର ନିୟନ୍ତ୍ରକ) ପାଖରେ ନିବେଦନ କଲେ। ସେ ନିଜ କମ୍ପାନୀର ୧୦ ଲକ୍ଷ ସେୟାର ତିଆରି କଲେ ଏବଂ ପ୍ରତି ସେୟାରର ଦାମ୍ ₹୧୦୦ ରଖିଲେ।
ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ରାକେଶଙ୍କ କମ୍ପାନୀ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ସେୟାର ବିକ୍ରି କରିବା ପାଇଁ ବଜାରକୁ ଆସିଲା।
👉 ଏହିପରି ଭାବେ, ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଇଭେଟ୍ କମ୍ପାନୀ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ନିଜର ସେୟାର ବିକ୍ରି କରି ଟଙ୍କା ଉଠାଏ, ତାହାକୁ ହିଁ IPO (Initial Public Offering) କୁହାଯାଏ।
IPO ରେ କିପରି ଆବେଦନ କରାଯାଏ?
-
ଲଟ୍ ସାଇଜ୍ (Lot Size): IPO ରେ ଆପଣ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ସେୟାର କିଣିପାରିବେ ନାହିଁ। କମ୍ପାନୀ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସେୟାରର ଗ୍ରୁପ୍ ବା ‘ଲଟ୍’ (ଯେପରିକି ୧୫୦ଟି ସେୟାରର ଗୋଟିଏ ଲଟ୍) ଠାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
-
ଆବେଦନ (Apply): ଆପଣ ନିଜର Demat Account ଏବଂ UPI ମାଧ୍ୟମରେ ଘରେ ବସି ସହଜରେ IPO ପାଇଁ ଅନ୍ଲାଇନ୍ ଆବେଦନ କରିପାରିବେ।
-
ଆଲୋଟମେଣ୍ଟ (Allotment): ଯଦି କମ୍ପାନୀର ଚାହିଦା ବହୁତ ଅଧିକ ଥାଏ (Over-subscribed), ତେବେ ଲଟେରୀ ସିଷ୍ଟମ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ନିବେଶକଙ୍କୁ ସେୟାର ମିଳିଥାଏ।
ନିବେଶକଙ୍କୁ କି ଲାଭ ମିଳେ? (Listing Gains)
ଯେତେବେଳେ ‘ରାକେଶ ରସଗୋଲା’ କମ୍ପାନୀର IPO ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ସେୟାରଗୁଡ଼ିକ BSE/NSE ରେ ଲିଷ୍ଟ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ବଜାରରେ ଏହାର ପ୍ରବଳ ଚାହିଦା ଯୋଗୁଁ ₹୧୦୦ ର ସେୟାର ₹୧୫୦ ରେ ଖୋଲିଲା।
ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ IPO ରେ ସେୟାର ମିଳିଥିଲା, ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ହିଁ ୫୦% ର ଲାଭ (Listing Gain) ପାଇଗଲେ।
ନିଷ୍କର୍ଷ
IPO ହେଉଛି ଏକ ବଢ଼ୁଥିବା କମ୍ପାନୀ ସହ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରୁ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ଟଙ୍କା ନିବେଶ କରିବାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ସୁଯୋଗ। କିନ୍ତୁ ମନେରଖନ୍ତୁ, ସବୁ IPO ଲାଭ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। କୌଣସି IPO ରେ ଟଙ୍କା ଲଗାଇବା ପୂର୍ବରୁ କମ୍ପାନୀର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି, ବ୍ୟବସାୟର ସମ୍ଭାବନା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ (Valuation) ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଅତି ଜରୁରୀ।
Disclaimer (ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ): ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧଟି କେବଳ ସେୟାର ବଜାର ବିଷୟରେ ସାଧାରଣ ସଚେତନତା ଏବଂ ଶିକ୍ଷାଗତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ (Educational Purpose) ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି। ପଏଣ୍ଟ ବ୍ଲାଙ୍କ୍ ନ୍ୟୁଜ୍ (Point Blank News) କୌଣସି ପ୍ରକାରର ସେୟାର କିଣିବା କିମ୍ବା ବିକ୍ରି କରିବା ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ପରାମର୍ଶ (Buy/Sell Advice) ଦିଏ ନାହିଁ। ନିବେଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଦୟାକରି ଜଣେ ପ୍ରମାଣିତ ଆର୍ଥିକ ପରାମର୍ଶଦାତାଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତୁ।
