“ବାଂଲାଦେଶ ସହ ଫରକ୍କା ଜଳ ଚୁକ୍ତିର ନବୀକରଣ ନ କରନ୍ତୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର, ଏହି ଚୁକ୍ତି ଏବେ ବିହାର ସ୍ୱାର୍ଥରେ ନାହିଁ।” – ଏହି ଦାବି ଉଠାଇଛନ୍ତି ଜେଡିୟୁ (JDU) ର ଜାତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ତଥା ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦ ସଞ୍ଜୟ କୁମାର ଝା। ରାଜ୍ୟସଭାରେ ସଞ୍ଜୟ ଝାଙ୍କ ଏହି ଦାବି ପରେ ବାଂଲାଦେଶ ସହ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଜଳ ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ତୀବ୍ର ହୋଇଛି। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି – ବର୍ତ୍ତମାନ ବାଂଲାଦେଶ ସହ ଭାରତର ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ଏହି ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଫରକ୍କା ଚୁକ୍ତିର ସମୟସୀମା ଶେଷ ହେବା।
ବିହାର ରାଜନୀତିରେ ଫରକ୍କା ଜଳ ଚୁକ୍ତି ପୁଣି ଥରେ ଏକ ବଡ଼ ମୁଦ୍ଦା ପାଲଟିବାକୁ ଯାଉଛି। ଜେଡିୟୁ ସାଂସଦ ସଞ୍ଜୟ କୁମାର ଝା କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ନିକଟରେ ୧୯୯୬ ମସିହାରେ ଭାରତ-ବାଂଲାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଗଙ୍ଗା ଜଳ ବଣ୍ଟନ ଚୁକ୍ତିକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ୱରୂପରେ ନବୀକରଣ ନ କରିବାକୁ ଦାବି କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ୧୨ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୬ ରେ ୩୦ ବର୍ଷର ଅବଧି ପୂରଣ ହେବା ପରେ ବିହାର ସମେତ ଗଙ୍ଗା ବେସିନ୍ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଭବିଷ୍ୟତ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଆଧାର କରି ନୂଆ ସିରେରୁ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆକଳନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍।
୧୨ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୬ ରେ ଶେଷ ହେଉଛି ଚୁକ୍ତି
ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଭାରତ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ୧୨ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୯୬ ରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ବଣ୍ଟନକୁ ନେଇ ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଚୁକ୍ତି ଫରକ୍କା ବ୍ୟାରେଜ୍ରେ ଗଙ୍ଗା ଜଳ ବଣ୍ଟନ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏବଂ ଏହାର ଅବଧି ୩୦ ବର୍ଷ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ଅଧୀନରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୧ ଜାନୁଆରୀରୁ ୩୧ ମଇ ମଧ୍ୟରେ କମ୍ ପ୍ରବାହ (Lean Season) ସମୟରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଫର୍ମୁଲା ଆଧାରରେ ଜଳ ବଣ୍ଟନ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଚୁକ୍ତିର ଅନୁଚ୍ଛେଦ XII ଅନୁଯାୟୀ, ଦୁଇ ଦେଶର ସହମତିରେ ଏହାର ନବୀକରଣ କରାଯାଇପାରିବ। ତେଣୁ ୨୦୨୬ ଶେଷ ଭାଗ ଭାରତ-ବାଂଲାଦେଶ ଜଳ କୂଟନୀତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସଞ୍ଜୟ ଝା କାହିଁକି ଉଠାଇଲେ ବିହାରର ପ୍ରଶ୍ନ?
ସଞ୍ଜୟ କୁମାର ଝାଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ଯେ, ତିନି ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବେ ଯେଉଁ ଜଳର ଉପଲବ୍ଧତା ଓ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ନଜରରେ ରଖି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା, ଆଜି ବିହାରର ପରିସ୍ଥିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଯାଇଛି। ଦକ୍ଷିଣ ବିହାରର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ହ୍ରାସ ପାଉଛି ଏବଂ ପାନୀୟ ଜଳ ତଥା ସିଞ୍ଚନ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଆବଶ୍ୟକତା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ସେ ରାଜ୍ୟସଭାରେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ୨୦୫୦ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକତାର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆକଳନ କରାଯାଉ। ବିହାରକୁ ଭବିଷ୍ୟତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୨,୦୦୦ କ୍ୟୁସେକ୍ ଅତିରିକ୍ତ ଜଳ ଦରକାର।
ଫରକ୍କା ବ୍ୟାରେଜ୍ର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା?
ବିହାରର ଜଣାଶୁଣା ଭୂଗୋଳବିତ୍ ପ୍ରଫେସର ଆର.ବି. ସିଂହଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଫରକ୍କା ବ୍ୟାରେଜ୍ର ନିର୍ମାଣ ମୁଖ୍ୟତଃ କୋଲକାତା ପୋର୍ଟ ଏବଂ ହୁଗୁଳି ନଦୀରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଜଳ ପ୍ରବାହ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ୧୯୯୬ ରେ ବାଂଲାଦେଶ ସହ ହୋଇଥିବା ଚୁକ୍ତି ବିହାରର ଜଳ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ କୁପ୍ରଭାବ ପକାଇଛି। ଶୁଷ୍କ ଋତୁରେ ବିହାରକୁ ଭୀଷଣ ଜଳସଙ୍କଟ ସହିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି।
୧୯୯୬ ଚୁକ୍ତିରେ ବିହାରର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଜଳ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ମିଳିନଥିଲା। ଏହି ଚୁକ୍ତି ସିଧାସଳଖ ବିହାରକୁ ପାଣି ଆବଣ୍ଟନ କରେନାହିଁ, ବରଂ ଫରକ୍କାଠାରେ ଭାରତ-ବାଂଲାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ବଣ୍ଟନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ।
୨୦୦୦ କ୍ୟୁସେକ୍ର ଦାବି ଏବଂ ୯୦୦ କ୍ୟୁସେକ୍ର ସୁପାରିଶ
ବିହାରର ଭବିଷ୍ୟତ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ନେଇ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଆକଳନ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି:
-
ସଞ୍ଜୟ ଝାଙ୍କ ଦାବି: ରାଜ୍ୟସଭାରେ ବିହାର ସରକାରଙ୍କ ଆକଳନ ଦେଖାଇ ୨,୦୦୦ କ୍ୟୁସେକ୍ ଅତିରିକ୍ତ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
-
ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କମିଟି ସୁପାରିଶ (୨୦୨୬): ଫରକ୍କା ଚୁକ୍ତି ସମୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଗଠିତ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ କମିଟି ବିହାରର ପାନୀୟ ଓ ଶିଳ୍ପ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ୯୦୦ କ୍ୟୁସେକ୍ ଜଳ ସୁପାରିଶ କରିଛି।
ବିହାରରେ ବନ୍ୟା ଓ ମରୁଡ଼ିର ଦୋହରା ସଙ୍କଟ
ଉତ୍ତର ବିହାର ପ୍ରତିବର୍ଷ ବନ୍ୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ବିହାର ଗ୍ରୀଷ୍ମଦିନେ ଭୂତଳ ଜଳ ଓ ପାନୀୟ ଜଳ ସଙ୍କଟ ଭୋଗୁଛି। ଫରକ୍କାରେ ପାଂସ/ପାଳି (Silt) ଜମା ହେବା ଏବଂ ଗଙ୍ଗାର ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରବାହ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ନେଇ ବିହାର ସରକାର ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି।
ଫରକ୍କା ଜଳ ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଆଗକୁ କ’ଣ ହେବ?
୨୦୨୬ ଫେବୃଆରୀରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଲୋକସଭାରେ ଜଣାଇଥିଲେ ଯେ ନବୀକରଣ ନେଇ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ ହୋଇନାହିଁ। କିନ୍ତୁ କ୍ଷେତ୍ରୀୟ ସ୍ଥିତି ଏବଂ ବୈଷୟିକ ଆକଳନ କରାଯାଉଛି। ଭାରତୀୟ ବିଶ୍ୱ ମାମଲା ପରିଷଦ (ICWA) ମଧ୍ୟ ୨୦୨୬ ରେ ଦର୍ଶାଇଛି ଯେ ବଦଳୁଥିବା ଜଳବାୟୁ ଏବଂ ହାଇଡ୍ରୋଲୋଜି କାରଣରୁ ୧୯୯୬ ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମୀକ୍ଷା କରିବା ଜରୁରୀ। ତେଣୁ ଫରକ୍କା ଚୁକ୍ତିର ନବୀକରଣ କେବଳ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ବଣ୍ଟନ ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ, ବରଂ ବିହାର ଭଳି ଗଙ୍ଗା ବେସିନ୍ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଭବିଷ୍ୟତ ସୁରକ୍ଷା ସହ ଜଡ଼ିତ।
