ଆଜିକାଲି ଇନଷ୍ଟାଗ୍ରାମ୍, ଫେସବୁକ୍, ୟୁଟ୍ୟୁବ୍ କିମ୍ବା ଏକ୍ସ (X) ପରି ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ମନୋରଞ୍ଜନର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇ ରହିନାହାନ୍ତି। ଏହା ଆମ ଜୀବନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ସାଜିଛି। ତେବେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ସହ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ‘ଅନଲାଇନ୍ ଟ୍ରୋଲିଂ’ (Online Trolling), ସାଇବର ବୁଲିଂ (Cyberbullying), ଏବଂ ଫେକ୍ ଆକାଉଣ୍ଟ ଜରିଆରେ ଗାଳିଗୁଲଜ।
ବହୁ ସମୟରେ ଯୁବବର୍ଗ ଭାବନ୍ତି ଯେ ଫୋନ୍ ସ୍କ୍ରିନ୍ ପଛରେ ଲୁଚି କାହାକୁ ବି କିଛି କହିଦେଲେ କେହି ତାଙ୍କୁ ଧରିପାରିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ସାଇବର ଆଇନ ଓ ନୂତନ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟ ସଂହିତା (BNS) ଅନୁଯାୟୀ, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ରେ କରାଯାଉଥିବା ଭୁଲ୍ ଆପଣଙ୍କୁ ଜେଲ୍ ପଠାଇପାରେ।
କେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କର ଗୋଟିଏ କମେଣ୍ଟ ଅପରାଧ ପାଲଟିଯାଏ?
ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମତାମତ ରଖିବାର ଅଧିକାର (Right to Freedom of Speech) ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ସୀମା ରହିଛି। ନିମ୍ନଲିଖିତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଆଇନଗତ ଅପରାଧ ଅଟେ:
- ସାଇବର ଷ୍ଟାକିଂ (Cyber Stalking): କାହାର ଅନିଚ୍ଛା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କୁ ଅନଲାଇନ୍ରେ ବାରମ୍ବାର ମେସେଜ୍ କରିବା କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଗତିବିଧି ଉପରେ ନଜର ରଖିବା।
- ମାନହାନି (Defamation): କାହା ବିଷୟରେ ମିଥ୍ୟା ତଥ୍ୟ, ଆକ୍ଷେପ କିମ୍ବା ଅଶ୍ଳୀଳ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରି ତାଙ୍କ ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନଷ୍ଟ କରିବା।
- ଅଶ୍ଳୀଳ/ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଫଟୋ-ଭିଡିଓ ସେୟାର କରିବା: କାହାର ନିଜସ୍ୱ/ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଫଟୋ ବିନା ଅନୁମତିରେ ଭାଇରାଲ୍ କରିବା କିମ୍ବା ଏଡିଟ୍ (Morphed) କରି ସେୟାର କରିବା।
- ଘୃଣାସୃଷ୍ଟିକାରୀ ମନ୍ତବ୍ୟ (Hate Speech): ଧର୍ମ, ଜାତି, ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଆଧାରରେ ହିଂସା କିମ୍ବା ଘୃଣା ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରିବା।
ସାଇବର ଆଇନ ଓ BNS ରେ କ’ଣ ରହିଛି ଦଣ୍ଡବିଧାନ?
ଭାରତରେ Information Technology (IT) Act, 2000 ଏବଂ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟ ସଂହିତା (BNS) ଅଧୀନରେ ଅନଲାଇନ୍ ଅପରାଧ ପାଇଁ କଠୋର ଦଣ୍ଡର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି:
| ଅପରାଧର ପ୍ରକାର | ପ୍ରସଙ୍ଗ / କାର୍ଯ୍ୟ | ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଦଣ୍ଡବିଧାନ |
| Identity Theft | କାହା ନାଁରେ ମିଥ୍ୟା ଆକାଉଣ୍ଟ (Fake Profile) ଖୋଲିବା | ୩ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲ୍ ଓ ଜରିମାନା |
| Cyber Stalking / Harassment | ମହିଳା କିମ୍ବା ନାବାଳକଙ୍କୁ ଅନଲାଇନ୍ରେ ନିର୍ଯାତନା | ୩ ରୁ ୫ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲ୍ (Non-Bailable) |
| Morphing / Privacy Violation | କାହାର ଫଟୋକୁ ବିକୃତ କରି ଅଶ୍ଳୀଳ ଭାବେ ପୋଷ୍ଟ କରିବା | ୩ ରୁ ୭ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲ୍ |
| Online Defamation | ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ କାହାର ସମ୍ମାନହାନି କରିବା | ୨ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲ୍ କିମ୍ବା ଜରିମାନା |
ମନେରଖନ୍ତୁ: ଫେକ୍ ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ (Fake Account) କିମ୍ବା VPN ବ୍ୟବହାର କରି ଅପରାଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ସାଇବର ପୋଲିସ IP Address ଏବଂ Digital Footprint ଜରିଆରେ ଅପରାଧୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବ।
ଯୁବବର୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ Digital Ethics ଓ ଆତ୍ମସୁରକ୍ଷା
ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ସମୟରେ କିଛି ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଜରୁରୀ:
- ‘Think Before You Post’: କୌଣସି ପୋଷ୍ଟ, କମେଣ୍ଟ କିମ୍ବା ସେୟାର କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଭାବନ୍ତୁ – ଏହା କାହାର କ୍ଷତି କରୁନାହିଁ ତ?
- ସ୍କ୍ରିନଶଟ୍ ରଖନ୍ତୁ: ଯଦି ଆପଣ କୌଣସି ସାଇବର ବୁଲିଂ କିମ୍ବା ନିର୍ଯାତନାର ଶିକାର ହେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ତାର ପ୍ରମାଣ (Screenshot, Profile URL) ରଖନ୍ତୁ।
- ରିପୋର୍ଟ ଓ ବ୍ଲକ୍ କରନ୍ତୁ: ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ଥିବା Report/Block ଅପସନ୍ର ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତୁ।
ଅଭିଯୋଗ କେଉଁଠାରେ କରିବେ?
ଯଦି ଆପଣ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କର କୌଣସି ପରିଚିତ ବ୍ୟକ୍ତି ସାଇବର ଅପରାଧର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଭୟ ନକରି ତୁରନ୍ତ କଦମ ଉଠାନ୍ତୁ:
- ସାଇବର ହେଲ୍ପଲାଇନ୍ ନମ୍ବର: 1930 କୁ କଲ୍ କରନ୍ତୁ।
- ଜାତୀୟ ସାଇବର ପୋର୍ଟାଲ୍: gov.in ରେ ଅଭିଯୋଗ ଦାଖଲ କରନ୍ତୁ।
- ସ୍ଥାନୀୟ ପୋଲିସ: ନିକଟସ୍ଥ ସାଇବର ପୋଲିସ ଷ୍ଟେସନ୍ରେ ଲିଖିତ ଅଭିଯୋଗ ଦିଅନ୍ତୁ।
ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଆମକୁ ନିଜର ମତ ପ୍ରକାଶ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅନ୍ୟର ସମ୍ମାନହାନି କିମ୍ବା ମାନସିକ ନିର୍ଯାତନା ଦେବାର ଲାଇସେନ୍ସ ନୁହେଁ। ସଚେତନତା ଏବଂ ଦାୟିତ୍ୱବାନ୍ ନାଗରିକ ଭାବେ ଅନଲାଇନ୍ ଆଚରଣ ହିଁ ଆମକୁ ସାଇବର ଆଇନର ଗ୍ରାସରୁ ବଞ୍ଚାଇପାରିବ।
